อธิบดีกรมศิลปากร โพสต์ชวนชมประติมากรรม “นักดนตรีสตรีห้าคนห่มสไบ” หลักฐานชัด ศิลปะสมัยทวารวดีอายุประมาณ 1,300 ปี

วันนี้ (23 ก.ย.69) นายพนมบุตร จันทรโชติ อธิบดีกรมศิลปากร โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก “ชวนท่านชมภาพประติมากรรมปูนปั้นนักดนตรีสตรีห้าคนห่มสไบ ศิลปะสมัยทวารวดีอายุประมาณ 1,300 ปีครับ National Museum Bangkok : พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร

สไบ ผ้าผืนยาวใช้สำหรับห่มคลุมร่างกายท่อนบนของสตรีที่ชาวไทยคุ้นเคยกันแต่โบราณ มีหลักฐานปรากฏในประเทศไทยมายาวนานกว่า 1,300 ปี โดยพบเป็นประติมากรรมปูนปั้นประดับพุทธสถานสมัยทวารวดี ที่ตำบลคูบัว อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี กำหนดอายุราวพุทธศตวรรษที่ 12–13 หรือประมาณ 1,300-1,400 ปีมาแล้ว ปูนปั้นชิ้นนี้เป็นรูป “ปัญจดุริยนารี” หรือสตรี 5 คนกำลังบรรเลงวงเครื่องสาย โดยทั้งหมดห่มสไบห้อยปิดหน้าอก

ต่อมาในสมัยกรุงศรีอยุธยา ลา ลูแบร์ ราชทูตชาวฝรั่งเศสที่เข้ามาเจริญสัมพันธไมตรีในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช เมื่อพ.ศ. 2230 ได้บันทึกเกี่ยวกับการแต่งกายของสตรีไว้ว่า “นอกจากผ้านุ่งแล้ว ผู้หญิงก็ปล่อยล่อนจ้อน ด้วยธรรมเนียมสตรีไม่มีเสื้อครุย (ฝรั่งเรียกเสื้อเชิ้ต) ชั่วแต่คนที่มั่งมีศรีสุขจึ่งจะใช้สะไบห่มอีกผืนหนึ่ง บางที่ห่มคาดนมปัดชายสะไบเฉียงบ่า แต่สตรีที่สุภาพราบเรียบ มักใช้สะไบตะแบงมานพันขนองกลางสะไบ ปัดชายทั้งสองมาสพักอุระ พาดสองบ่าปล่อยชายห้อยเฟื้อยปลิวลงไปข้างหลัง (อย่างผ้าห่มนางละครรำ)” วิธีการห่มสไบในสมัยกรุงศรีอยุธยา ปรากฏหลักฐานจำนวนมากทั้งจิตรกรรมฝาผนัง ตู้พระธรรมลายรดน้ำ และสมุดไทย

ความหลากหลายของวิธีการใช้ “ผ้าสไบ” ทั้งคาดอก รัดอก คล้องคอ ห่มเฉียง ห่มสองบ่า สอดคล้องกับ สัพะพะจะนะพาสาไท พจนานุกรมของ สังฆราชปาเลอกัว มุขนายกมิสซังสยาม ตีพิมพ์ขึ้นที่กรุงปารีส เมื่อ พ.ศ. ๒๓๙๗ ที่ได้จำแนกคำศัพท์เป็น “สะไบ- A woman’s tucker, scarf for woman” ซึ่งมีความหมายถึง ผ้าที่ผู้หญิงใช้คลุมคอหรือพันรัดหน้าอก และ “สะไบเขียง- A scarf put cross-wise as woman wear them” ผ้าที่พาดไขว้บริเวณหน้าอกสตรี จวบจนปัจจุบัน พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ได้ให้คำนิยามไว้ว่า อธิบายศัพท์คำว่า “สไบ -ผ้าแถบ, ผ้าคาดอกผู้หญิง” และ “สไบเฉียง- วิธีห่มผ้าสไบให้เฉวียงบ่าข้างใดข้างหนึ่ง เรียกว่า ห่มสไบเฉียง”

ท่านที่สนใจสามารถมาชมประติมากรรมปูนปั้น “ปัญจดุริยนารี” หลักฐานการห่มผ้าสไบที่เก่าที่สุดของประเทศไทย ได้ที่ ห้อง 403 (สมัยทวารวดี) อาคารมหาสุรสิงหนาท พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร กรมศิลปากร