การคิดจะจดทะเบียนจัดตั้งมูลนิธิในประเทศไทย เงื่อนไขไม่ยุ่งยาก? เพราะหัวใจสำคัญคือ เปิดโอกาสและส่งเสริมให้คนรวมกลุ่มกันทำความดี ทำกิจการสาธารณประโยชน์

ความหมายของมูลนิธิ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 110 บัญญัติไว้ว่า มูลนิธิได้แก่ทรัพย์สินที่จัดสรรไว้โดยเฉพาะสำหรับวัตถุประสงค์เพื่อการกุศลสาธารณะ การศาสนา ศิลปะ วิทยาศาสตร์ วรรณคดี การศึกษา หรือเพื่อสาธารณประโยชน์อย่างอื่น โดยมิได้มุ่งหาผลประโยชน์มาแบ่งปันกัน การจัดการทรัพย์สินของมูลนิธิและรายรับที่ได้ ต้องมิใช่เป็นการหาผลประโยชน์เพื่อบุคคลใด นอกจากเพื่อดำเนินการตามวัตถุประสงค์ของมูลนิธิ

การก่อตั้งมูลนิธิจะต้องมีลักษณะที่สำคัญ คือ

1 มีทรัพย์สินที่จัดสรรไว้เป็นกองทุนเริ่มต้นไม่ต่ำกว่า 500,000 บาท หรือ 250,000 บาท ในบางกรณีตามที่กฎหมายกำหนด

2 มีวัตถุประสงค์ที่ชัดเจนเพื่อการกุศลสาธารณะ การศาสนา ศิลปะ วิทยาศาสตร์ วรรณคดี การศึกษา หรือเพื่อสาธารณประโยชน์อย่างอื่น โดยมิได้มุ่งหาผลประโยชน์มาแบ่งปันกัน

3 มีข้อบังคับเป็นแนวปฏิบัติและต้องไม่ขัดกับกฎหมาย

4 ต้องมีการจดทะเบียนตามที่กฎหมายกำหนด จึงจะมีผลสมบูรณ์ตามกฎหมาย

5 การจัดการทรัพย์สินของมูลนิธิ ต้องมิใช่เป็นการหาประโยชน์เพื่อบุคคลใด นอกจากเพื่อดำเนินการ ตามวัตถุประสงค์ของมูลนิธิที่กำหนดไว้

สำหรับการจดทะเบียนตั้งมูลนิธิ มีกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้อง ดังนี้

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (พ.ศ. 2535) มาตรา 110 – 136

พ.ร.บ.กำหนดความผิดเกี่ยวกับห้างหุ้นจดทะเบียน ห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัทจำกัด สมาคมและ มูลนิธิ พ.ศ. 2499 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535

ประมวลรัษฎากร ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับมูลนิธิ

กฎกระทรวงมหาดไทย ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับมูลนิธิ ได้แก่

-กฎกระทรวง ว่าด้วยการจดทะเบียนมูลนิธิ การดำเนินกิจการและการทะเบียนมูลนิธิ พ.ศ. 2545

-กฎกระทรวง ว่าด้วยค่าธรรมเนียมและการยกเว้นค่าธรรมเนียมเกี่ยวกับมูลนิธิ พ.ศ. 2545

-กฎกระทรวง ว่าด้วยแบบบัตรประจำตัวนายทะเบียนและพนักงานเจ้าหน้าที่เกี่ยวกับมูลนิธิ พ.ศ. 2545

ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่องแต่งตั้งนายทะเบียนมูลนิธิ ลงวันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2535

หนังสือสั่งการของกระทรวงมหาดไทยที่เกี่ยวข้อง

ขั้นตอนการปฏิบัติในการจดทะเบียนจัดตั้งมูลนิธิ ต้องไปรับคำขอตามแบบ ม.น.1 ที่สำนักงานใหญ่ของมูลนิธิที่ตั้งขึ้น กรณีต่างจังหวัด ยื่นคำขอ ณ ที่ว่าการอำเภอ หากมูลนิธิตั้งในกรุงเทพมหานคร ยื่นขอ ณ สำนักงานเขต และต้องมีเอกสารประกอบคำขอตามแบบจดทะเบียนมูลนิธิ (ม.น.1) ได้แก่

1 สำเนาบัตรฯ ผู้ยื่นคำขอ หรือผู้มอบอำนาจ กรณี ผู้ยื่นคำขอ มิใช่ผู้ได้รับมอบหมายให้เป็นผู้ยื่นคำขอจัดตั้งฯ

2 รายชื่อเจ้าของทรัพย์สินและรายการทรัพย์สินที่จะจัดสรรสำหรับมูลนิธิ วงเงินอย่างต่ำ 200,000 บาท หรือ 500,000 บาท โดยมีเอกสารประกอบ คือ

-หนังสือรับรองของธนาคารที่เป็นบัญชีเงินฝากของเจ้าของทรัพย์สิน

-สำเนาโฉนดที่ดิน (กรณียกที่ดินให้มูลนิธิ)

3 รายชื่อ ที่อยู่ และอาชีพของผู้จะเป็นกรรมการของมูลนิธิทุกคน (ไม่น้อยกว่า 3 คน)

4 ข้อบังคับของมูลนิธิ

5 คำมั่นว่าจะให้ทรัพย์สินแก่มูลนิธิของเจ้าของทรัพย์สินที่มีผลตามกฎหมาย

6 สำเนาพินัยกรรม ในกรณีที่การจดทะเบียนมูลนิธิหรือการจัดการทรัพย์สินสำหรับมูลนิธิเกิดขึ้นโดยผลของพินัยกรรมนั้น

7 สำเนาบัตรฯ และสำเนาทะเบียนบ้านของเจ้าของทรัพย์สินและกรรมการมูลนิธิทุกคน พร้อมลงชื่อรับรองสำเนาถูกต้อง (ด้วยตนเอง)

8 แผนผังโดยสังเขป แสดงที่ตั้งสำนักงานใหญ่และที่ตั้ง

เมื่อพิจารณาเอกสารและคำขอแล้วเห็นว่าครบถ้วน ถูกต้อง เจ้าหน้าที่จะเสนอเรื่องพร้อมความเห็นต่อนายทะเบียนมูลนิธิ - พนักงานเจ้าหน้าที่ผู้เสนอความเห็น ควรเป็นนายอำเภอ/ผู้อำนวยการ เขต หรือผู้รักษาราชการแทน หรือปฏิบัติราชการแทน

เมื่อนายทะเบียนพิจารณารับจดทะเบียนแล้ว จะออกใบสำคัญแสดงการจดทะเบียนจัดตั้งมูลนิธิ (ม.น.3) ส่งประกาศจดทะเบียนจัดตั้งมูลนิธิ ไปยังสำนักเลขาธิการ คณะรัฐมนตรี เพื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษา ส่งเรื่องคืนสำนักงานเขต (ผ่านกรุงเทพมหานคร) หรืออำเภอ เพื่อแจ้งผู้ขอจดทะเบียนขอรับใบสำคัญฯ พร้อมชำระค่าธรรมเนียม จำนวน 200 บาท